بیماری دیابت یک چالش سلامت مزمن است که سیستم‌های حیاتی بدن، از جمله دستگاه عصبی و گردش خون را تحت تأثیر قرار می‌دهد. یکی از جدی‌ترین عوارض این بیماری، درگیر شدن پاهاست که به عنوان پای دیابتی شناخته می‌شود و در صورت عدم مدیریت مناسب، می‌تواند منجر به زخم، عفونت‌های عمیق و حتی قطع عضو شود. تخمین‌ها نشان می‌دهد که بیش از 60 درصد قطع عضوهای غیرتروماتیک در بیماران دیابتی رخ می‌دهد. دلیل اصلی این آسیب‌پذیری بالا، ترکیبی از نوروپاتی (آسیب عصبی) و بیماری شریان محیطی است.

1. نوروپاتی محیطی: کاهش حس در پاها که باعث می‌شود فرد متوجه زخم‌ها، تاول‌ها، یا فشار نامناسب کفش نشود.
2. ایسکمی (کاهش جریان خون): اختلال در خون‌رسانی که فرآیند ترمیم زخم‌ها را به شدت کند می‌کند.

به همین دلیل، انتخاب کفش برای افراد دارای دیابت نه تنها یک توصیه، بلکه یک الزام حیاتی پزشکی و پیشگیرانه است. کفش مناسب نقش یک محافظ دائمی و یک عامل توزیع‌کننده فشار را ایفا می‌کند تا از ایجاد نقاط فشار و اصطکاک که زمینه ساز زخم هستند، جلوگیری کند. هدف اصلی در انتخاب کفش برای افراد دارای دیابت عبارت است از: کاهش فشار بر مناطق پرخطر، فراهم کردن فضای کافی برای پا و ممانعت از هرگونه سایش یا تحریک. در ادامه، به اصول تخصصی این انتخاب حیاتی خواهیم پرداخت.

اصول انتخاب کفش برای افراد دارای دیابت

انتخاب کفش برای افراد دارای دیابت یک تصمیم پزشکی-مهندسی است که بر اساس وضعیت خاص پای بیمار و سطح ریسک او تعیین می‌شود. این فرآیند فراتر از صرفاً خرید یک جفت کفش راحت است و نیاز به درک عمیق از آناتومی پا در شرایط پاتولوژیک دارد. هدف نهایی، به حداقل رساندن تنش‌های برشی و عمودی است که به بافت‌های نرم کف پا وارد می‌شوند.

اهمیت تخصصی طراحی کفش‌های دیابتی

کفش‌های عادی بازار غالباً با تمرکز بر زیبایی و مد، و نه لزوماً سلامت پا، طراحی شده‌اند. اما کفش‌های مخصوص دیابت بر اساس معیارهای بیومکانیک و ارتوپدی ساخته می‌شوند تا:

• توزیع فشار یکنواخت: فشارهای وارده به کف پا را در سطح بزرگتری پخش کنند.
• ثبات و پشتیبانی: از مفاصل و قوس پا حمایت کنند تا از تغییر شکل‌های بیشتر جلوگیری شود.
• جلوگیری از تحریک: فضای داخلی صاف و بدون درزهای برجسته داشته باشند.

ساختار و اجزای کلیدی در انتخاب کفش برای افراد دارای دیابت

هنگام بررسی گزینه‌ها برای انتخاب کفش برای افراد دارای دیابت، توجه به ساختار داخلی و خارجی کفش ضروری است. هر جزء، وظیفه‌ای حیاتی در پیشگیری از آسیب دارد.

معیارهای تخصصی برای سایزگیری و برازش

خطاهای رایج در سایزگیری، عامل اصلی بسیاری از مشکلات پا هستند. برای انتخاب کفش برای افراد دارای دیابت، باید توجه داشت که سایز پای دیابتی ممکن است به دلیل تورم یا تغییر شکل‌های استخوانی تغییر کند.

زمان‌بندی و اندازه‌گیری دقیق

• اندازه‌گیری در پایان روز: پاها در پایان روز به حداکثر تورم خود می‌رسند.
• اندازه‌گیری هر دو پا: تقریباً همیشه یک پا بزرگتر از دیگری است و باید کفش بر اساس پای بزرگتر انتخاب شود.
• استفاده از جوراب: اندازه گیری باید در حالی که فرد جوراب مخصوص دیابت خود را پوشیده است، انجام شود.

در فرآیند انتخاب کفش برای افراد دارای دیابت، از ابزارهایی مانند دستگاه‌های برنچ (Brannock Device) یا اسکنرهای سه‌بعدی برای اندازه‌گیری دقیق طول، عرض و عمق استفاده می‌شود. این اندازه‌گیری‌ها نه تنها شامل طول کلی، بلکه شامل عرض در ناحیه متاتارسال و عمق در قسمت پنجه است.

مشاهده پروفایل ما

ملاحظات مواد و ساخت

موادی که در ساخت کفش به کار می‌روند، تأثیر مستقیمی بر سلامت پا دارند. مواد نامناسب می‌توانند منجر به تعریق بیش از حد، تجمع رطوبت و در نتیجه، نرم شدن پوست و افزایش آسیب‌پذیری شوند.

نقش مواد داخلی و خارجی در پیشگیری از آسیب

• رویه چرمی/مصنوعی با کیفیت: باید نرم و انعطاف‌پذیر باشد. چرم طبیعی مرغوب، قابلیت تنفس بالایی دارد و به پا اجازه می‌دهد در طول روز تغییر حجم دهد. باید از مواد سفت و سخت مانند چرم جیر ضخیم یا مواد مصنوعی ارزان‌قیمت و غیر قابل تنفس اجتناب کرد.
• آستری بدون درز: آستری داخلی باید کاملاً صاف و بدون برجستگی‌های دوخت باشد. هرگونه درز یا چین‌خوردگی داخلی می‌تواند به نقطه‌ای از اصطکاک تبدیل شود که در پای دارای نوروپاتی، به سرعت منجر به زخم می‌شود.
• زیره‌های با جذب شوک بالا: موادی مانند فوم EVA (اتیلن وینیل استات) یا پلی‌اورتان برای زیره میانی توصیه می‌شوند. این مواد به دلیل توانایی بالا در جذب انرژی ضربه و کاهش فشار اوج (Peak Pressure) حیاتی هستند.

نقش کفی‌های طبی سفارشی (Orthotics) در انتخاب کفش برای افراد دارای دیابت

هرچند کفش مناسب یک فونداسیون ضروری است، اما بخش عمده‌ای از توزیع فشار و اصلاح بیومکانیکی توسط کفی‌های طبی (اینسول) انجام می‌شود. برای انتخاب کفش برای افراد دارای دیابت، کفی‌های از پیش ساخته شده معمولاً کافی نیستند و کفی‌های سفارشی یک ضرورت هستند.

ضرورت کفی‌های قالب‌گیری شده سفارشی

کفی‌های سفارشی دیابتی (Custom Molded Diabetic Insoles) بر اساس قالب یا اسکن دقیق پای هر فرد ساخته می‌شوند. هدف آن‌ها:

1. کاهش فشار اوج: با قالب‌گیری دقیق، کفی می‌تواند فشار را از نقاط خاصی که تحت ریسک زخم هستند (مانند سر متاتارسال‌ها) برداشته و به نواحی با تحمل فشار بالاتر منتقل کند.
2. اصلاح ناهنجاری‌ها: پشتیبانی از قوس پا و اصلاح انحرافاتی مانند صافی کف پا یا تغییر شکل‌های ثانویه ناشی از نوروپاتی (مانند پای شارکو).
3. بالشتک‌گذاری: استفاده از مواد با چگالی متفاوت (Multi-Density Materials) برای فراهم کردن بالشتک‌گذاری نرم در لایه‌های بالا و حمایت سفت‌تر در لایه‌های پایین.

کفش‌های دیابتی ایده‌آل باید ویژگی عمق اضافی (Extra-Depth) را داشته باشند تا بتوانند کفی‌های سفارشی ضخیم را بدون تنگ کردن فضای پا، در خود جای دهند. این ویژگی، جزء جدایی‌ناپذیر در انتخاب کفش برای افراد دارای دیابت برای سطوح ریسک متوسط تا بالا است.

ملاحظات ویژه در مورد بیماران دارای عوارض پیشرفته

برخی از بیماران دیابتی دچار تغییرات ساختاری جدی در پا شده‌اند، از جمله زخم‌های التیام‌نیافته، سابقه قطع عضوهای کوچک، یا آرتروپاتی شارکو (Charcot Neuroarthropathy). در این موارد، انتخاب کفش برای افراد دارای دیابت نیازمند مداخلات تخصصی‌تر است.

کفش‌های درمانی و ارتزهای تخصصی

• کفش‌های درمانی (Therapeutic Footwear): این کفش‌ها در واقع ارتزهای بلند پا هستند که برای حمایت حداکثری، ثبات کامل و توزیع فشار در مواردی مانند پای شارکو یا زخم‌های فعال تجویز می‌شوند.
• بریس‌های مچ پا-پا (AFO): در موارد ناهنجاری شدید یا بی‌ثباتی مفصل، ممکن است نیاز به استفاده از بریس‌های تخصصی در کنار کفش دیابتی باشد.
• کفش‌های پس از جراحی (Post-Op Shoes): برای دوره پس از جراحی یا پس از التیام زخم، کفش‌های موقتی با ویژگی‌های خاص تجویز می‌شود تا از عود زخم جلوگیری شود.

جمع‌بندی

انتخاب کفش برای افراد دارای دیابت یک فرآیند پیچیده و حیاتی است که در کاهش عوارض جدی پای دیابتی نقشی غیرقابل جایگزین ایفا می‌کند. این فرآیند مستلزم ارزیابی دقیق پا توسط متخصصان پودیاتری (Podiatry)، ارتوپدی، یا تکنولوژیست‌های ارتوپدی است. در نظر گرفتن مواردی مانند عمق پنجه، جنس رویه بدون درز، زیره جذب‌کننده شوک، و استفاده ضروری از کفی‌های طبی سفارشی، تضمین‌کننده سلامت و تحرک پای دیابتی است.

با توجه به این امر که سلامت پای دیابتی برابر با کیفیت زندگی است، اکیداً توصیه می‌شود که بیماران و خانواده‌های محترم، این موضوع را جدی تلقی کرده و از خرید کفش‌های غیرتخصصی و نامناسب اجتناب ورزند. برای ارزیابی تخصصی پای خود و دریافت مشاوره در زمینه انتخاب کفش برای افراد دارای دیابت و تهیه کفی‌های طبی سفارشی با استاندارد بالا، با ما در تماس باشید.

همین امروز برای حفظ سلامت پاهایتان اقدام کنید: 02122579049

سوالات متداول (FAQ)

1. کفش‌های طبی دیابتی را از کجا باید تهیه کرد؟

توصیه می‌شود کفش‌های طبی دیابتی را از مراکز تخصصی ارتوپدی فنی (ارتوپدیال)، کلینیک‌های پای دیابتی یا فروشگاه‌های تجهیزات پزشکی که دارای پرسنل متخصص برای اندازه‌گیری و برازش صحیح هستند، تهیه کنید. خرید آنلاین بدون مشاوره و اندازه‌گیری دقیق اکیداً توصیه نمی‌شود.

2. آیا استفاده از جوراب‌های دیابتی همراه با کفش الزامی است؟

بله، استفاده از جوراب‌های دیابتی یک مکمل حیاتی است. این جوراب‌ها معمولاً بدون کش و بدون درز در قسمت پنجه و ساخته شده از مواد جذب‌کننده رطوبت هستند که به جلوگیری از تاول، اصطکاک و حفظ خشکی محیط پا کمک شایانی می‌کنند.

3. بهترین جنس رویه کفش برای پای دیابتی چیست؟

بهترین جنس، مواد نرم، انعطاف‌پذیر و تنفس‌پذیر مانند چرم طبیعی مرغوب یا مواد مصنوعی خاص با قابلیت کشسانی (Stretchable Materials) است. از کفش‌هایی با رویه‌های سفت و غیر قابل انعطاف که می‌توانند به صورت موضعی فشار وارد کنند، باید اجتناب شود.

4. چند وقت یکبار باید کفی طبی دیابتی را تعویض کرد؟

کفی‌های طبی سفارشی به دلیل تحمل وزن و فشار روزانه، نیاز به بازبینی و تعویض دوره‌ای دارند. معمولاً توصیه می‌شود که کفی‌ها هر 12 تا 18 ماه یکبار یا در صورت مشاهده علائم فرسودگی، تغییر شکل پا یا تغییر وضعیت سلامتی، تعویض شوند تا اثربخشی حداکثری در توزیع فشار حفظ شود.